Bitcoin ve sonrasında hayatımıza giren diğer kripto/dijital para (cryptocurrency) ile sadece kişiden kişiye yapılan basit para transferlerinin dışında karmaşık bir akış gerektiren yada belirli şartlara dayanan transferleri de kolaylaştırmak için akıllı sözleşmeler kullanılmaya başlandı. Amaç sadece kolaylaştırmak değil, aynı zamanda gerçek bir sözleşmede geçen şartları da programlayıp hiçbir müdahaleye gerek kalmadan sözleşmelerin kendi kendine (otonom) gerçekleşmesini sağlamaktadır. Böyle bir sistemde sözleşmelerde belirtilen şartların sağlanması ile gerekli aksiyonlar kendiliğinden gerçekleşir ve sözleşmeler icra edilmiş olacaktır.
Akıllı sözleşmeler programlanabilir protokol olarak tanımlayabiliriz. Programlanabilir her işlem, akış veya protokol bir akıllı sözleşme haline getirilebilir. Akıllı sözleşmeler ile taraflar arası anlaşmazlıklar ortadan kaldırılabilir ve maliyetler azaltılabilir. Bitcoin sisteminde işlemlerin gerçekleşmesi için transferin doğru anahtar ile imzalanmış olması gerekiyor. Sistem bir transferin gerçekleşebilmesi için çoklu imzaya da olanak sağlamak için contract adı verilen scriptlerin geliştirilmesine de olanak sağlamaktadır. Bu scriptler daha sonraki blockchain uygulamarına ilham olmuş ve akıllı sözleşme kavramı ortaya çıkmıştır. En yaygın olarak Ethereum blockchain yapısında kullanılmaktadır. Blockchain’de nasılki “public ledger” denilen tüm işlemlerin kaydını tutan veri tabanı sistemdeki her bilgisayarda tutuluyor ve açık ise, smart contract dediğimiz programlar da verileri ile beraber her bilgisayarda bulunmaktadır. Aynı şekilde nasılki her işlemi alan her nokta işlemin validasyonunu sağlıyorsa, akıllı sözleşmeli bir sistemde de sözleşmeler her bilgisayarda kontrol edilip çalıştırılmaktadır. Böyle sözleşmeler toplu bir validasyon geçip öylece gerçekleştirilmektedir.
Birkaç örnek verelim. Herhangi dijital bir varlığın sahipliğini tutan bir blockchain düşünün. Bu bir yazılımın lisansı olabilir. Bu dijital varlığının transferi sırasında bir sözleşme ile ilgili tarafa daha önce anlaşılmış bir ücret transferi gerçekleşebilir. Belirli sayıda bir kullanıcının onayı ile gerçekleşecek bir işlem de akıllı sözleşmelere örnektir. Akıllı sözleşmeler dışardan güvenli kurumlardan alınacak verilere dayalı da çalışabilirler; şu olay gerçekleşirse şuradan şuraya tranfer yapılsın gibi. Crowdfunding (kitlesel finansman) için de akıllı sözleşmeler kullanılabilmektedir. Bu sistemde proje için açık bir hesap oluşturulmakta, yatırımcılar bu hesaba para göndermekte ve proje sahibi fikrine dair bir ispat sunana kadar para hesaptan çıkarılmamaktadır. Fikir sahibi belirtilen süre içerisinde fikri için bir ispat oluşturamazsa paralar ilgili hesap geri gönderilir.
Daha karmaşık bir örnek verelim: Bir web sitesi düşünün, bu siteye her girişte 1 ETH (Ethereum para birimi) ödemek zorundasınız. Bunun için site bir akıllı sözleşme yapar. Siz siteye giriş yapmak için email adresinizi yazarsınız. Site size bir oturum anahtarı ve bir ispat anahtarı verir. Siz bu anahtarı alıp Ethereumdaki siteye giriş akıllı sözleşmesine bu anahtarı ve 1 ETH gönderirsiniz. Sizin anahtarınız sözleşmenin veritabanına kaydedilir. Ve site sürekli oturum anahtarı için ilgili ispat anahtarının varlığını kontrol eder. Eğer belirli süre içerisinde anahtarı veritabanında bulursa sizi içeri alır.
FİNANS VE TEKNOLOJİ 
Yorum bırakın